ΑΡΣΑΛΗ και ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ (Ι)

Η ΤΑΙΝΙΑ

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΑΡΣΑΛΗΣ 

Πάνω στα ψηλώματα της ελατοσκέπαστης  Οίτης , μια σπηλιά πελώρια ανάμεσα στα βράχια , φαντάζει σαν μάτι Κύκλωπα που αγρυπνά για το βασίλειό του. Είναι η σπηλιά της Αρσαλής (Αγίας Ιερουσαλήμ), που οι Υπαταίοι ,τιμώντας τη μνήμη της , διαμόρφωσαν ένα μέρος του εσωτερικού της σε εκκλησούλα και την γιορτάζουν σύμφωνα με τα τοπικά έθιμα.

Σύμφωνα με μια εκδοχή, κατά τα παλιά χρόνια στη σπηλιά αυτή μεταφέρθηκε από πιστούς , με σκοπό τη διαφύλαξή της από τους αλλόθρησκους , η εικόνα της Αγίας που κατά το επίσημο εορτολόγιο μαρτύρησε στη Βέροια , μαζί με τους τρεις γιούς της, Σεκένδο, Σεκενδίκο και Κυγόρο και γιορτάζεται από την Εκκλησία  στις 4 Σεπτεμβρίου.

Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή , τα παλιά χρόνια που οι Άγιοι  Τόποι πατήθηκαν από τους άπιστους, μια εικόνα – Παναγία κυνηγημένη πέταξε να φύγει από εκεί , για τόπο που θάτανε καλοδεχούμενη. Πετώντας όμως , συνάντησε άλλη μια κυνηγημένη από την Προύσα και μαζί πετάγανε στον ουρανό πάνω από τη Μικρά Ασία κατά τη Δύση.Φτάσανε στα μέρη μας  και πήγε κατά τα μέρη  του Βελουχιού η κυνηγημένη της Προύσας όπου έγινε η Παναγία Προυσιώτισα και η άλλη διάλεξε το βουνό της Οίτης για να βλέπει όλο τον κάμπο και να είναι ασφαλισμένη.Τρύπησε το βουνό και έφτιαξε η Παναγιά από την Ιερουσαλήμ τη σπηλιά που έγινε το ενδιαίτημά της και ο τόπος της προσευχής και της λατρείας της στο Θεό.Σιγά-σιγά και χρόνια με τα χρόνια έγινε «Ερσαλήμ» , «Αρσαλήμ» , «Αρσαλή».

Σύμφωνα με μια τρίτη εκδοχή , στους Βυζαντινούς χρόνους την Άνοιξη γινόταν η γιορτή ΡΟΖΑΛΙΑ από το Ρόζα=Ρόδο, δηλαδή των λουλουδιών.

Η μεταφορά της εικόνας της Αγίας Ιερουσαλήμ πρέπει να έγινε την Πέμπτη ημέρα της Διακαινησίμου , και γι’αυτό καθιερώθηκε ως ημέρα εορτασμού της από τους Υπαταίους. Διατηρείται δε ως τοπικό έθιμο μέχρι τις μέρες μας.

Την παραμονή της  γιορτής, Τετάρτη της  Διακαινησίμου , το μεσημέρι , όπως ακόμη στα προπολεμικά χρόνια γινόταν , οι πιστοί ξεκινούν «εν πομπή και οργάνοις» από την πλατεία της Υπάτης , ανηφορίζοντας για τη σπηλιά της Αγίας, με ενδιάμεσους σταθμούς τις θέσεις Αη-Γιάννης , Περιβόλια, Ρέμα , Πρόβατο. Η πορεία προς τα πάνω συνοδεύται από την αντιφωνία που δημιουργείται ανάμεσα στα όργανα και στις φωνές των ανδρών και παιδιών(*) που ψάλλουν το «Χριστός Ανέστη». Μια πορεία αρκετά δύσκολη και κουραστική, λόγω της ανηφοριάς και του δύσβατου της περιοχής  καθώς και του βάρους της ετοιμασίας για την εκεί διανυκτέρευση .

Όσο όμως και αν η διαδρομή είναι κουραστική , ο πεζοπόρος νιώθει μια ψυχική ανάταση , όχι μόνο λόγω του θρησκευτικού συναισθήματος ,αλλά και γιατί απολαμβάνει μια μοναδική θέα και φυσική γραφικότητα , που τον κάνει να ξεχνά την κούρασή του και τις δυσκολίες.

Όταν οι προσκυνητές φτάσουν στη σπηλιά , προσπαθούν να εξασφαλίσουν τα μέσα για την διανυκτέρευσή τους  (τόπο – «γιατάκι», ξύλα για τη φωτιά) και μετά προσέρχονται στον Εσπερινό , που μέσα σε αυτό το φυσικό ειδυλλιακό περιβάλλον , με τις ψαλμωδίες που αντανακλούν στα βράχια γίνεται πιο κατανυκτικός και συνεπαίρνει την ψυχή του προσκυνητή. Με τη λήξη του Εσπερινού ακολουθεί φαγοπότι που συνοδεύεται με τραγούδια ,πολλά πυροτεχνήματα και «μπόμπες» μέχρι τις πρωινές ώρες .

Το πρωί της Πέμπτης γίνεται λειτουργία σε μια ατμόσφαιρα κατάνυξης και προσευχής.Στο τέλος ο Παπάς μοιράζει αντίδωρο και ο ένας εύχεται στον άλλο «χρόνια πολλά» και «βοήθειά μας η σημερινή». Από τους διοργανωτές της γιορτής δίνεται το σύνθημα της αναχώρησης – κατάβασης, με προορισμό τη θέση «Περιβόλια». Εκεί φτάνουν οι προσκυνητές- Αρσαλιώτες σε διονυσιακή μέθη και στεφανωμένοι με μοσχομύριστα κλαδιά από ανθισμένο έλατο και αγριολούλουδα της Οίτης, όπου τους περιμένουν οι συγγενείς , οι φίλοι και οι επισκέπτες , για να ακολουθήσει χορός , φαγοπότι και ξεφάντωμα.

Το απόγευμα Αρσαλιώτες και μη , κατηφορίζουν προς την πλατεία των Αινιάνων όπου γίνεται Αγιασμός  και συνεχίζεται το γλέντι με συνοδεία οργάνων. Το τοπικό αυτό έθιμο κλείνει με την παρουσίαση χορών της Υπάτης από το χορευτικό του Πολιτιστικού Συλλόγου «ΟΙ ΑΙΝΙΑΝΕΣ», χορό των Αρσαλιωτών και λαικό πανηγύρι.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι αυτό το έθιμο είναι από τα σπουδαιότερα της Υπάτης και από τα λίγα που θα συνεχίσουν να υπάρχουν, γιατί το να βαφτιστεί και να νιώσει κάποιος «Αρσαλιώτης» είναι σημαντικό και τιμητικό. Κλείνοντας αυτό το αφιέρωμα μια πρόταση είναι όσοι την ημέρα αυτή βρεθούν στην  περιοχή , να συμμετάσχουν έστω για μια φορά στο έθιμο αυτό.

*Την ημέρα αυτή στη γιορτή της Αρσαλής συμμετέχουν μόνο άρρενες , διότι κατά την παράδοση εκεί γινόταν οι συνάξεις των κλεφτοαρματολών για να πάρουν αποφάσεις για τον ΑΓΩΝΑ και κάποιες φορές που από δόλο βρέθηκε γυναίκα στο χώρο αυτό , η γιορτή συνδυάστηκε  με θανατηφόρο ατύχημα.

……………………………………………………………………………………………..

Στην φωτογραφία που ακολουθεί παρουσιάζεται με κόκκινη γραμμή η διαδρομή που ακολουθούν οι προσκυνητές από το Αρσαλόρεμα μέχρι την εκκλησία.

ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΓΙΑ ΑΡΣΑΛΗ

ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΓΙΑ ΑΡΣΑΛΗ

Το μονοπάτι γιά την Αρσαλή.

2009

2009

Αρσαλιώτες μετά την ‘Λευκίτσα’ πρός ‘Αρσαλόρεμα’.

ΣΠΗΛΑΙΟ ΑΡΣΑΛΗΣ

Σπήλαιο Αρσαλής (Ψηλαινού).

dsc02691a

Ο ‘απόλυτος’ προορισμός.

……………………………………………………………………………………………..

Στην σελίδα αυτή θα φιλοξενηθεί όλο το φωτογραφικό υλικό που αφορά στο έθιμο της Αρσαλής (ανάβαση,παραμονή στην σπηλιά, Θεία λειτουργία,κατάβαση, αντάμωμα στα Περιβόλια και γλέντι στην πλατεία) 

,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

1910

Πρώτη, ιστορική φωτογράφηση του εθίμου. Η φωτογραφία χρονολογείται γύρω στο 1900 και πιθανότατα πρόκειται γιά την πρώτη φωτογράφηση που έγινε στον τόπο μας και αφορά στην επιστροφή των Υπαταίων στην πλατεία μετά από την Αρσαλή. Πρόκειται γιά το τέλος της κατηφόρας, εκεί που ήταν και είναι και σήμερα η βρύση ‘Ελατος’. Οι κάτοικοι φορούν τις χαρακτηριστικές ενδυμασίες της εποχής (δεν πρόκειται γιά παραδοσιακές αλλά γιά αυθεντικές φορεσιές) και κρατούν τις “ντουφέκες” τους. Η ύπαρξη της “ντουφέκας” θεωρούνταν απαραίτητη εκείνη την εποχή σαν προστασία στο βουνό και διατηρήθηκε έως το 1940 σαν έθιμο πλέον (σχετική φωτογραφία του 1936  από το αρχείο Ζαφείρη έχει δημοσιευτεί). Υπάρχει ένας μόνο ενδεδυμένος κύριος με  “φράγκικα”  ρούχα αριστερά. Σύμφωνα με τίς έρευνές μας πρόκειται γιά τον Ελβετό περιηγητή Fred Boissonas (βλ. σχετικό άρθρο). Παρατηρείστε τους κυρίους με την σάλπιγγα και το κλαρίνο…

………………………………………………………………………………………………………….

021

19260420

Από αριστερά Κων. Κουκοβίστας, Συγγούρης, Θεοδωρόπουλος, Χρήστος Κατσίμπρας. Υπάτη 20 Απριλίου 1926,στα ‘Περιβόλια’ ..πιθανότατα στην γιορτή της ‘Αρσαλής’.

…………………………………………………………………………………………………………..

1937

1937.  Φωτογραφία σήμα κατατεθέν από το αρχείο του Κώστα Ζαφείρη.  Στην ‘Σκάλα οι Ζαφείρης Κώστας, Ευθυμιόπουλος Ηλίας και ο -προφανώς- φιλοξενούμενος  “Σούμπερτ” όπως αναφέρεται και στην οπισθογραφή.’Ευτυχείτε’ !!!!!!!

……………………………………………………………………………………..

1946

1946

1946. Αρσαλιώτικο γλέντι στα Περιβόλια

……………………………………………………………………………………..

1950

1950 στα Περιβόλια.

1950

και σε κοντινότερη πόζα.

…………………………………………………………………………………………………….

1951

1951 στα Περιβόλια.Ολοι στον χορό κι ο παππά-Θανάσης μπροστά.Στο σαντούρι ο Αργυρόπουλος Ιωάννης (Καλλίτσας)

1951

1951. Στα Περιβόλια μπροστά στο εκκλησάκι (Τζαμί) φωτογραφίζονται οι Τσιοτίνης και Κοκκινόπουλος Χριστόπουλος.

1951

1951

1951. Στην συγκεκριμένη φωτογραφία δεν έχουμε καταφέρει να αναγνωρίσουμε ούτε ένα πρόσωπο.

……………………………………………………………………………………………………….

1953

5  Απρίλη του 1953.  Περιβόλια γιορτή Ιερουσαλήμ 1.Σακκάς Δημήτρης 2.Καραγκούνη Μαρία 3.Σακκάς Αντώνης 4. Τσετίνης Στέλιος 5. Σακκάς Αλέκος 6. ; 7.Καραγιάννη Βικτωρία 8.Γκανά Βασιλική 9.Κουτρούμπα Βασιλική 10.Σακκά Κωσταντία 11.Σακκάς Βαγγέλης 12.Σακκά Καλομοίρα 13.Σακκά Ζωή  14.Μακροπούλου – Υφαντή Αγγελική 15.Παγουροπούλου Βασιλική 16.Σακκά Μαρία 17.Σακκά Αργύρω 18.Σακκάς Νίκος 19. Ξυθάλη Κούλα 20. Καραγιάννης Στάθης 21. από Καπνοχώρι 22. Καραγιάννη Μιράντα 23. Καραγιάννη Ντίνα Πολύ νωρίς γιά Πασχαλιά,αλλά οι Υπατείς πιστοί στο έθιμο.

1953 04 09 ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ

1953 04 09 ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ

1953. Οικ. Σκαρμούτσου, Μπριάνα Γεωργία, Μπριάνας Νίκος , κ.α.

………………………………………………………………………………………………….

1954

29  Απρίλη  1954. Στην έξοδο από τα Περιβόλια γιά Υπάτη φωτογραφίζεται παρέα κυριών και κυρίων.

1954

1954. Στα Περιβόλια κάτω από τον μεγάλο πλάτανο.

1954

Φωτογραφία του 1954 από την εκκλησία στην Αρσαλή. Διακρίνεται μία από τις »ντουφέκες» που συνόδευαν τους Αρσαλιώτες.

……………………………………………………………………………………………………..

1956

1956.Στις 10 Μαίου ο (βιβλικός) παπα-Γιώργης Σπυρόπουλος λειτουργεί στην Αρσαλή.

1956

1956

1956. Νεαροί Υπαταίοι στα Περιβόλια…

1956

1956

1956. Δοξολογία στην πλατεία στην επιστροφή των Αρσαλιωτών. Η ημέρα συνέπεσε με την εκτέλεση Καραολή στην Κύπρο από τους Αγγλους και – όπως μας διηγήθηκαν- φόρτισε συγκινησιακά την ημέρα.

………………………………………………………………………………………………………

1957

1957

1957 στα Περιβόλια. Χορεύουν οι  Αθανάσιος Καραμπάς, Ηλίας Γεωργίου,Αναστάσιος Πολύζος, Βασίλειος Πολύζος καί Νίκος Ευθυμιόπουλος.

……………………………………………………………………………………..

1958

1958

1958 Πρώτος αριστερά Πατήθρας Κων/νος. Δεξιά με το άσπρο πουκάμισο Δημήτριος Κοντογεώργος .Παρέα, στα Περιβόλια.

……………………………………………………………………………………………………….

1960

1960

1960. Χοροί στην πλατεία στον γιορτασμό της Αρσαλής. Μπαλάφας Ε., Τσακατίκας Π., Περδικάκης Κ., Ρούσκας Ι., Βλαχογεώργος Ν.

1960

1960. Στον »Φούρνο» στην σπηλιά της Αρσαλής.

1960

1960 Στο κατέβασμα γιά το ρέμα.

…………………………………………………………………………………………………………

1965

1965

1965. Στα ‘Κοκκοταίικα’….Τά ζεύγη Παναγιώτη Γάτου καί Βαγγέλη Κόκκοτα ψήνουν αρνί!!!!(επώνυμα του ζωικού βασιλείου -humor-!!!)

…………………………………………………………………………………………………………

1964

1964 Περιβόλια

…………………………………………………………………………………………..

1965

1965. Εκλεκτή παρέα Υπαταίων γλεντζέδων στα Περιβόλια.

……………………………………………………………………………………………………

1966 ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ (98)

1966

……………………………………………………………………………………………………

1967

1967

1967.’Αρσαλιώτες’ στά ‘Περιβόλια’

…………………………………………………………………………………………………….

1969

1969. Στην επιστροφή γιά τα Περιβόλια.

……………………………………………………………………………………………………

1972

1972 ανήμερα της Αρσαλής, ο καιρός όμως βροχερός και οι Αρσαλιώτες μαζεύονται στο καφενείο Κεραμίδα.

…………………………………………………………………………………………….

……………………………………………..

1977

1977

1977. 13 Απρίλη, της ‘Αρσαλής’ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΙΝΙΑΝΩΝ ΥΠΑΤΗ.(μπροστά χορεύει ο Θανάσης ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ακολουθούν ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ.-ΛΑΙΝΑΣ ΓΕΩΡ.-ΣΦΗΚΑΣ ΚΩΝ.-ΖΑΓΚΑΝΑΣ ΝΙΚ.-ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝ.-ΦΙΤΣΙΟΣ ΔΗΜ.Παρατηρείστε τα κοριτσάκια που κάθονται στον τεράστιο προφυλακτήρα της ‘Σεβρολέτας’ του ‘Πετράν’.

1977

1977

1977 ..καί σέ έγχρωμο !!!!

……………………………………………………………………………………………………………………………………………….

1979

1979

1979. Αρσαλιώτες στην πλατεία.

1979

1979

1979. Αρσαλιώτες στην πλατεία.

1979

1979

Το 1979 φωτογράφιση στο ‘Πρόβατο’. Παρέα Αρσαλιωτών (Παλιότερα το έθιμο απαιτούσε και παρουσία αστυνομικών…..)

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

1981

1981

Στην ταινία του Πέτρου Λύκα το 1981, εμφανίζονται οι παραπάνω από τον φούρνο Ζαφείρη να άγονται πρός την πλατεία..Η φωτογραφία είναι λίγα δευτερόλεπτα πρίν..

……………………………………………………………………………………………………..

1982

1982

1982.Βασιλείου Γιάννης, Γεωργίου Αλέξανδρος.

………………………………………………………………………………………………………

1983

1983

1983. Βλάχος Ε, Αθανασίου Π, Γράψας Ι, Πολύζος Β, Παπαρούνης Η, Γεωργίου Η, Βασιλείου Θ, Λαινάς Α, Ζιάκας Ι.

……………………………………………………………………………………….

1985

1985

1985 Στην πρωινή λειτουργία.

…………………………………………………………………………………………

1986

1986 χορός στα Περιβόλια.Στεργιόπουλος Κ.Μυλωνάς Α.Ζαγκανάς Ν.

…………………………………………………………………………………………………..

Το 1988 στο καφενείο Πατήθρα κατά την αναχώρηση των Αρσαλιωτών από την πλατεία. Η φωτογραφία μιλάει από μόνη της.!!!!!!!!!!!

……………………………………………………………………………………………………..

1992

Το 1992. Άφιξη στην πλατεία.

…………………………………………………………………………………………………….

ΣΗΜΑΝΤΡΟ ΑΡΣΑΛΗΣ

ΣΗΜΑΝΤΡΟ ΑΡΣΑΛΗΣ

Το καμπαναριό.

ΚΩΔΩΝΟΚΡΟΥΣΤΗΣ

Ο κωδωνοκρούστης.

ΠΑΓΚΑΡΙ ΑΡΣΑΛΗΣ

Το παγκάρι…ή αλλοιώς πόση ομορφιά μπορεί να έχει το απλό και λιτό …!!!!!.
ΑΡΣΑΛΗ ΚΗΡΟΠΗΓΙΟ

Δέος καί κατάνυξη…

dsc01173

……………………………………………………………………………………………………

ΣΚΑΛΑ

Για να φτάσει κάποιος στην ‘Αρσαλη’ πρέπει να καταφέρει να ανεβεί αυτό το δύσβατο μονοπάτι..Αυτή είναι η περίφημη ‘Σκάλα’.

……………………………………………………………………………………………………

2003

2003

2003 Νεοφώτιστοι μικροί Αρσαλιώτες, παρακολοθούν την προσπάθεια ανάβασης της Σκάλας απο τον ιερέα.

……………………………………………………………………………………………………

2004

2004

Όπως έχει αναφερθεί, όποιος κατορθώσει να βιώσει την εμπειρία του προσκυνήματος, φέρει ‘διά βίου’ την τιμή του ΑΡΣΑΛΙΩΤΗ. Γι αυτό και τό έθιμο έχει πολλούς φίλους που δεν είναι Υπαταίοι. Λαμπρό παράδειγμα ο εξαιρετικός ρεμπέτης τραγουδιστής Γιώργος Τζώρτζης, που το 2004 παρέα με τον φίλο του Ανδριανό Παγουρόπουλο, έλαβε πανάξια τον τίτλο του »Αρσαλιώτη» (είναι ο κάτω αριστερά).

2004

2004

Στην παραπάνω φωτογραφία βλέπουμε το γιατάκι που διανυκτέρευσε η παρέα.

……………………………………………………………………………………………………

2009

2009

2009.Πανηγύρι στην πλατεία.

……………………………………………………………………………………………………

2010. Επιστροφή στην πλατεία.

…………………………………………………………………………………………………..

2012

2012. Υποδοχή Αρσαλιωτών στα Περιβόλια.

2012

2012. Οι ‘Αρσαλιώτες’ στην πλατεία.

2012

2012. Πανηγύρι στην πλατεία το βράδυ της Αρσαλής

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…)

Advertisements

7 Σχόλια to “ΑΡΣΑΛΗ και ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ (Ι)”

  1. stefanos Says:

    ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΣΑΣ ΒΟΗΘΗΣΩ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ 2 ΑΤΟΜΩΝ ΣΤΗΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ 1953 ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΙΘΜΗΣΗ.
    12.ΣΑΚΚΑ ΚΑΛΟΜΟΙΡΑ
    13.ΣΑΚΚΑ ΖΩΗ

  2. ασπασια τετραδι Says:

    στη φωτο 1958 στα περιβολια ο δευτερος ειναι ο Η.Γεωργιου.

    • ΟΜΑΔΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Says:

      Ευχαριστούμε γιά το ενδιαφέρον..Ο τελευταίος της παρέας μας διαφεύγει, ο Ηλίας δεν γράφτηκε από απροσεξία..Μακάρι να υπήρχε περισσότερος προσωπικός χρόνος να δημοσιεύουμε πιό γρήγορα και πιό σωστά το υλικό που ήδη υπάρχει…Αναμείνατε λοιπόν..

  3. Ανδρεάνα Αθανασίου Says:

    η φωτογραφια του 1988 δεν ειναι από την επιστροφή των Αρσαλιωτών, αλλά κατα την περιφορά της εικόνας της Αγίας Ιερουσαλήμ πριν την αναχώρηση.. Μιλάει από μόνη της….. ότι είναι πριν την αναχώρηση ( βλέπε δίσκο περιφοράς που κρατάει ο Ανάργυρος Λαϊνάς).

  4. Θοδωρής Says:

    Στην φωτογραφία του 1982είναι και ο Λαμπρόπουλος Γιώργος με τον γιό του Δημήτρη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: